Compassie Concreet 31: Invullen

Oordelen kan altijd nog: hoe minder ik vind, hoe meer ik ontdek. – Adriaan van Dis

Een valkuil in gesprekken met zorgvragers is dat we hun verhalen, vaak onbewust, onderbreken, aanvullen en invullen. Zo werkt ons brein, het gaat efficiënt om met informatie. We selecteren wat ons bekend voorkomt en horen onbekende informatie niet of ‘beslissen’ dat het niet relevant is. Als we dit nog eens tot ons door laten dingen, staat hier nogal wat. Wanneer we niet alert zijn en niet goed luisteren, horen we dus eigenlijk vooral de dingen die binnen ons referentiekader passen. Wat een valkuil, duidelijk geen compassie. We willen juist aansluiten bij het referentiekader van de zorgvragers, leren wat hun gedachten en zorgen zijn. Elk contact met zorgvragers steeds opnieuw bereidheid zijn goed te luisteren en onze neiging om in te vullen zo lang mogelijk uit te stellen. Luisteren, kijken, leren, zelf even niet aan het woord zijn.

In praktijk onderbreken we zorgvragers vrij snel in een gesprek, verklaren we zaken of stellen we een gesloten vraag om onze veronderstelling te toetsen. We neigen ernaar onze kennis te snel toe te passen. Daarmee doen we zorgvragers te kort. Stil zijn, luisteren en open vragen stellen over hun bezorgdheid, overtuigingen en houding ten aanzien van hun zorgvraag zijn manieren om de kwaliteit van het gesprek te verhogen. Een onderzoek geeft aan dat we zorgvragers gemiddeld na 12 seconden in de rede vallen. Als we het perspectief van de zorgvrager willen leren kennen is het belangrijk het aantal interrupties zo laag mogelijk te houden en hen uit te laten spreken. Uit ander onderzoek blijk dat het laten uitspreken van de zorgvraag aan het begin van het gesprek slechts 6 seconden meer kost. Kennis om mee aan de gang te gaan en de kwaliteit van gesprekken met zorgvragers te verhogen.

Posted by Harriet Messing mei 21, 2013

0 Comments

Compassie Concreet 30: Communicatiestijlen

Could a greater miracle take place than for us to look through each other’s eye for an instant? – Henry David Thoreau

In contact met zorgvragers is het belangrijk de ander op zijn gemak te stellen. Een van de manieren is aansluiten bij de communicatiestijl van je zorgvrager. Een zorgvrager zal zich herkend en gezien voelen, wat vertrouwen geeft. We stemmen als het ware af op de golflengte van de ander. In de NLP heet het aansluiten bij de ander rapport maken, anderen noemen het spiegelen of voegen. Vaak doen we het al vanzelf. We sluiten verbaal en non-verbaal aan bij de ander.

Een makkelijk hanteerbaar model is de Platinaregel (op basis van de psychologie van Jung), waarbij we werken met 4 communicatiestijlen. In gesprekken die minder lekker lopen zal de zorgvrager meestal een andere communicatiestijl hebben. Dan is het handig om te weten op welke dingen we kunnen letten om verbinding te maken. We kunnen alle vier de stijlen toepassen, maar er is er vaak één wat lastiger. De twee dimensies waarmee het model werkt zijn mens- en relatiegericht – versus taak- en doelgericht communiceren. De mensgerichte stijl communiceert meer vanuit het voelen, de taakgerichte stijl meer vanuit het denken. De andere dimensie is introvert en extravert gedrag. Mensen met introvert gedrag tanken bij door even alleen te zijn, mensen met extravert gedrag hebben dan juist graag anderen om zich heen. Het tempo van de introverte stijlen is langzamer dan dat van de extraverte stijlen. De vier stijlen die vanuit de twee dimensies ontstaan zijn introverte denkers (analytici) en introverte voelers (supporters), extraverte denkers (regisseurs) en extraverte voelers (motivatoren).

Posted by Harriet Messing mei 07, 2013

0 Comments

Compassie Concreet 29: Emotie

True compassion is not just an emotional response, but a firm commitment based on reason. – Dalai Lama

Wanneer een zorgvrager vol schiet of heel teleurgesteld is of bang, dan kunnen we technisch nog zo goed weten hoe we een medisch probleem moeten aanpakken, maar hoe goed zijn we toegerust om met deze emoties om te gaan? Vroeger werd geleerd om professionele afstand te houden^*). Het resultaat was dat er zowel voor eigen emoties als die van de zorgvrager weinig ruimte was in de zorg. Emoties zijn niet goed of slecht, ze functioneren als belangenbehartigers. Als we ons hier van bewust zijn kunnen we kiezen hoe we met emoties om willen gaan op bepaalde momenten.

Tegenwoordig is er meer aandacht voor emoties in de zorg. Heftige emoties kunnen compassievolle communicatie wel in de weg zitten. Wat doet het met ons, wanneer iemand intens verdrietig is of pijn heeft? We leren een houding van betrokkenheid, maar met professionele afstand. Wat is dat dan? Met compassie inzien wat iets voor een zorgvrager betekent, maar het niet op jezelf betrekken? We kunnen ons niet laten overmannen door onze eigen emoties. We zijn aandachtig en houden overzicht over wat er gebeurt. Als we zelf te veel emotioneel betrokken raken putten we onszelf uit en kunnen we geen goede beslissingen meer nemen. We kunnen bijvoorbeeld niet helemaal instorten van verdriet bij een slecht nieuws gesprek met een zorgvrager. We kunnen wel oprechte bezorgdheid voor iemand voelen en tonen in zo’n situatie. Onze eigen gevoelens geven we tot op zekere hoogte de ruimte.

Wat is ‘zekere hoogte’? Hoe leren we wat adequaat is en wat niet? Hoe leren we balanceren tussen afstand en betrokkenheid? Wat doen we als we geraakt worden? Wat wel en niet adequaat omgaan met emoties is verschilt per persoon, per situatie en per ervaring. Dit leren we door oefenen, bespreken met collega’s/ begeleiders /opleiders, ervaring opdoen en hierop reflecteren. Soms door vallen en opstaan. Belangrijk is dat de emoties van de zorgvrager centraal staan in het directe contact, niet die van onszelf. Wij luisteren zo veel mogelijk zonder aannames, zijn present en aandachtig. Wij pendelen heen en weer tussen voelen wat er in het contact gebeurt en afstand nemen om te begrijpen welk proces er gaande is. En na het contact focussen we even op onszelf en checken wat we zelf nodig hebben. Belangrijke vaardigheden, evenwichtsoefeningen bijna, om in zorgopleidingen en dagelijkse zorgpraktijk regelmatig aandacht aan te schenken.

Posted by Harriet Messing apr 23, 2013

0 Comments

Compassie Concreet 28: Lastig gedrag

Compassie is niet iets zachts, er is heel veel moed voor nodig. – Thich Nhat Hanh

We willen onze zorg verlenen met veel menslievendheid, maar soms ontmoeten we een patiënt waarbij het niet wil lukken. We zien een naam en de moed zakt in onze schoenen, de energie vloeit weg. Iemand die we niet aardig vinden, claimend, manipulatief, zelfdestructief, noem maar op. Hoe kan dat? Was ons adagium niet: know all, love all, heal all? Het is niet het medische vraagstuk dat ons dwarszit, hiervoor zijn we goed geschoold. Het is het ge-ja-maar, het gejammer, het geklaag. Het is onze interpretatie van een hulpeloze opstelling of veeleisendheid waardoor onze kracht weglekt. Hoe gaan we om met deze als lastig ervaren ontmoetingen? Hoe eerlijk kunnen we tegenover onszelf zijn te erkennen dat we soms moeite hebben met iemand, ook al hebben we de intentie om met compassie zorg te verlenen? En als we erkennen dat we moeite hebben met iemand, kunnen we herkennen waar het probleem zit en er iets aan doen? Wat is ons eigen aandeel? Hebben we te maken met weerstand? Botsende karakters? Emoties die in de weg zitten en zo ja, welke en van wie?

Wanneer we merken dat we moeite hebben empathie op te brengen voor een zorgvrager is het nuttig om onze eigen signalen en gevoelens serieus te nemen. Laten we onderzoeken of wij met ons eigen gedrag bij de ander weerstand oproepen, of dat het hem meer in de interactie met de zorgvrager zit. Het kan ook zijn dat vooral emoties van een van beide in de weg zitten. We stappen eens in gedachte in de schoenen van de ander en bezien vanuit het andere perspectief de ontmoeting. Wat levert dat op? En als we weten waar het probleem zit, lost dat voldoende op? Is het bespreekbaar? Zijn er andere openingen? Managen van verwachtingen, gespreksvaardigheden, echt luisteren, grenzen stellen, bouwen aan een relatie, omgaan met weerstand en zelfonderzoek zijn onderwerpen om ons meer in te verdiepen als we merken dat we moeite hebben met bepaalde zorgvragers. Bespreek het met een collega of coach. Elke hulpverlener ontmoet wel eens iemand waarmee het contact moeizaam gaat en dat is niets om ons voor te schamen. Soms is er moed voor nodig het onder ogen te zien. De eerste stap is er naar durven kijken, om vervolgens te kunnen zoeken naar openingen en oplossingen.

Posted by Harriet Messing apr 09, 2013

0 Comments

Compassie Concreet 27: Onbekend gebied

Your treasure is within you already. But to claim it, you must leave the busy commotion of the mind and abandon the desires of the ego and enter into the silence of the heart.- Elizabeth Gilbert

Het laatste deel van de vierluik over het Johari-venster gaat over het onbekend gebied, zaken die we nog niet ontdekt hebben bij onszelf. Behalve dat er een schat aan onontdekte kwaliteiten in het onbekend gebied liggen, vinden we er ook onbewuste patronen, gewoonten, angsten. Een groot deel van ons gedrag wordt beïnvloed door allerlei dingen waar we ons niet bewust van zijn. In de communicatie met zorgvragers, hun naasten of onze collega’s kan dat tot verstoring leiden. We reageren bijvoorbeeld onbewust op een bepaalde collega als een verongelijkt kind wanneer zij vraagt even een taak over te nemen. Of we schieten in een allergische reactie tijdens een ontmoeting met een zorgvrager. Waar komt dat ineens vandaan? Onbewust stappen we soms in een patroon, een rol, een spel.

Posted by Harriet Messing mrt 26, 2013

0 Comments

Posts Tagged ‘compassie in de zorg’

Compassie Concreet 31: Invullen

Compassie Concreet 30: Communicatiestijlen

Compassie Concreet 29: Emotie

Compassie Concreet 28: Lastig gedrag

Compassie Concreet 27: Onbekend gebied

LinkedIn

Laatste nieuws

Twitter

Links